ميرزا حسين خان مبصر السلطنه

27

مراسلات طهران ( فارسى )

ميرزا حسن خان در اكثر نامه‌هايى كه دربارهء خريد و فروش زمين نوشته ، راجع به وضع آب آن نيز اطّلاعاتى داده است : « حاجى حسن خان وكيل الدّوله ، خانه و باغ مرحوم حكيم صاحب را ، كه واقع است در طرف غربى خيابان پشت سفارت ، به هزار و دويست ليرهء انگليسى خريدند . چهار ساعت آب سفارت را هم دارد ، از قرار ذرعى شش قران » . 32 در جاى ديگر نوشته است : « در خصوص زمين مقابل باغ حضرت اجلّ [ امين السّلطان ] هم دو ساعت از نيم سنگ آب را به مبلغ شانزده تومان و نيم اجاره كرديم كه هر هفته آب به آن‌جا برسد . » 33 اندكى بعد نوشت كه حضرت اجلّ تأكيد كرده آب ندهند و گفت حتّى براى شرب مردم هم مضايقه دارد . دربارهء اراضى باغ لاله‌زار هم نوشته است كه زمين‌هايش آب ندارد ، ولى مىگويند از آب باغ لاله‌زار خواهند داد . از مفاد اين نامه درمىيابيم كه در آن سال‌ها ، خريد و فروش زمين ، به‌خصوص در اطراف سفارت انگليس ، رونق خوبى داشته و برخى از زرتشتىها و ارمنىها و عدّه‌اى از كارمندان سفارت ، در آن حوالى مشغول معاملهء زمين بوده‌اند . ميرزا محمّد حسن خان نوّاب 34 ، ميرزا شيخ على ، و ميرزا حسن ، هم در اطراف سفارت در قلهك ، و هم در اطراف سفارت در تهران ، زمين داشتند . فرّاش‌هاى سفارت نيز به خريد و فروش زمين مىپرداختند . خريد و فروش زمين هميشه به قصد سكونت نبود ، بل‌كه براى « بورس » بازى هم بود و نوشتهء ميرزا حسن خان در همين زمينه خواندنى است : « حوالى سفارت ، حضرت اجلّ امين السّلطان ، باغى و قناتى براى آن احداث كرده كه خيلى تعريف پيدا كرده است . اراضى اطراف روزبه‌روز در تحوّل و ترقّى است . خيال كردم دو سه قطعه زمين خريده ، داشته باشيم . » 35 البتّه اين‌گونه خريد و فروش ، باعث افزايش قيمت مىشد و به‌طور كلّى ، در آن زمان ، خانه در تهران كم بود و هروقت خانه‌اى به فروش گذاشته مىشد ، عدّه‌اى براى خريد آن رقابت مىكردند . به همين سبب ، پس از فوت ميرزا شيخ على ، ميرزا حسن خان و عدّه‌اى ديگر ، همگى درصدد برآمدند خانهء او را در قلهك بخرند . كم‌بود خانه ، در كتاب آمار دار الخلافه نيز بسيار محسوس است . 36